Ankieta – jak budować kwestionariusz

6 kwietnia 2020

Pisząc pracę magisterską, zdecydowana większość z nas staje w końcu przed wyzwaniem związanym z przeprowadzeniem badań niezbędnych do realizacji tematu naszej pracy. Nie jest tajemnicą, że jednym z najpopularniejszych narzędzi wykorzystywanych w tym celu jest ankieta. Od stworzonego przez nas kwestionariusza będzie zależeć zarówno jakość samych badań, jak i trafność wniosków końcowych. Dlatego zanim przystąpimy do działania warto zastanowić się nad tym, jak zbudować ankietę, która zadowoli nas samych i naszego promotora. A sprawa nie jest wcale taka trudna…

Przede wszystkim musimy pamiętać o tym, że nie wolno zaczynać budowy ankiety od stawiania pytań. Fakt ten może nieco dziwić, bo przecież to właśnie pytania stanowią podstawę każdej ankiety. Zanim jednak zabierzemy się za ich formułowanie warto sporządzić listę informacji, które są nam potrzebne do zrealizowania głównego tematu naszej pracy. Dzięki temu unikniemy zbyt szczegółowego omówienia ubocznych kwestii i skoncentrujemy się na najważniejszych zagadnieniach.  

Mając już taką listę można przystąpić do stawiania pytań, przy czym każde z nich musi być celowe. Do dyspozycji mamy cały szereg różnych typów pytań. Poszczególne typy uciekają się do różnych metod, które pozwalają na uzyskanie odpowiednich informacji.

Wyróżniamy więc:

  • Pytania zamknięte, czyli pytania zaopatrzone w listę gotowych odpowiedzi do wyboru (tzw. kafeterię). Ich zastosowanie ujednolica ostateczne wyniki badań i skraca czas ich przeprowadzania. W tej grupie pytań wydziela się dodatkowe podgrupy: pytania alternatywne (umożliwiają zaznaczenie alternatywnych odpowiedzi, np. „tak”, „nie”, „nie wiem”), pytania dysjunktywne (pozwalają na wybranie tylko jednej odpowiedzi) oraz pytania koniunktywne (inaczej nazywane pytaniami wielokrotnego wyboru);
  • Pytania otwarte, czyli pytania, w których respondent formuje własną odpowiedź. Ich wykorzystanie wydłuża czas wypełniania kwestionariusza, jednak z drugiej strony umożliwia bardziej osobiste wyznania, które mogą wydobyć zupełnie nowe aspekty badanych zagadnień. Trzeba zaznaczyć, że ich analiza jest nieco trudniejsza;
  • Pytania półotwarte, czyli pytania zawierające listę odpowiedzi do wyboru i jednocześnie pozwalające na udzielenie własnej odpowiedzi respondentów (poprzez dołączenie opcji „inne” do podanej kafeterii);
  • Pytania filtrujące, czyli pytania wykluczające respondentów, którzy nie mają nic do powiedzenia na dany temat. Przykładem takiego pytania może być: „Czy w ostatnim miesiącu obejrzał Pan(i) jakiś program telewizyjny. Jeśli tak, to jaki?”;
  • Pytania kontrolne, czyli pytania, dzięki którym można zweryfikować odpowiedzi udzielone przez respondentów pod kątem ich prawdziwości. Ich treść pokrywa się z treścią pozostałych pytań, jednak są one zadane w innej formie. Wykorzystanie tego rodzaju pytań pozwala wyeliminować respondentów odpowiadających kłamliwie;
  • Pytania projekcyjne, czyli pytania pośrednie. Przykładowo, chcąc uzyskać opinię pracowników o szefie nie pytamy wprost: „Jak Pan(i) ocenia swojego szefa?”, tylko usiłujemy dowiedzieć się „Jak pracownicy w Pana(i) firmie oceniają szefa?”. Respondent i tak udzieli odpowiedzi najbliżej własnemu przekonaniu;
  • Pytania z szeregowaniem, czyli pytania, w których należy ustawić proponowane  odpowiedzi według podanego kryterium (np. „Proszę ponumerować podane cechy dobrego szefa cyframi od 1 do 5, zakładając, że 1 to cecha najważniejsza, a 5 to cecha najmniej ważna.”);
  • Pytania metryczkowe, czyli pytania dotyczące samego respondenta (np. wiek, płeć itp.). Zazwyczaj są one zamieszczane na końcu ankiety.

Ważne by:

Wszystkie postawione przez nas pytania powinny być jasne, zrozumiałe i precyzyjne. Dlatego właśnie najlepiej formułować pytania, które są zwięzłe i proste pod względem składni. Dobrym rozwiązaniem jest też umieszczanie czytelnych instrukcji odnośnie sposobu udzielania odpowiedzi na dane pytanie (np. „wybraną odpowiedź proszę zaznaczyć znakiem V” lub „proszę podkreślić trzy wybrane odpowiedzi”). Należy natomiast unikać podwójnych zaprzeczeń, pytań podwójnych, pytań sugerujących odpowiedź (np. „Na czym polega negatywny wpływ Internetu na młodzież?”), pytań wprawiających respondenta w zakłopotanie oraz pytań zbyt ogólnych (tj. dotyczących zbyt wielu zagadnień naraz).

Słownictwo wykorzystywane w ankiecie jest jej ważnym elementem. Tworząc kwestionariusz nie powinno się stosować słów nacechowanych emocjonalnie. Błędem jest także rozpoczynanie zdań od zwrotów takich jak: „Nigdy…”, „Zawsze…”, „Jak wiadomo…” itd. Warto też w tym miejscu podkreślić, że wszystkie pytania powinny być wyrażone w formach grzecznościowych.

Samo poprawne sformułowanie pytań jednak nie wystarczy. W dobrze skonstruowanej ankiecie powinny one jeszcze występować w odpowiedniej kolejności. Najlepiej, jeśli nasze pytania zostaną posegregowane w bloki tematyczne. Dzięki temu ankieta nie będzie chaotyczna. W każdym z bloków należy przyjąć zasadę „od ogółu do szczegółu”. Oznacza to więc, że na początku powinno się umieszczać pytania dość proste i ogólne, a na końcu pytania trudniejsze i bardziej skomplikowane. Przyjmuje się też, że najpierw pytamy o fakty, natomiast dopiero potem o opinie.

W taki sposób powstaje najważniejsza część kwestionariusza, czyli pytania.

Dodatkowe elementy

Jeżeli jednak chcemy, aby nasza ankieta robiła dobre wrażenie i była dopracowana, do pytań musimy dołączyć jeszcze kilka elementów. Na samym początku konieczne jest umieszczenie imienia, nazwiska i adresu osoby, która przeprowadza badania. Wymagane jest również podanie tytułu ankiety – element ten określa problematykę badań. Co prawda dopuszcza się zastąpienie tytułu słowem „Ankieta”, jednak zabieg ten nie jest mile widziany. Następnie należy zamieścić krótką informację dotyczącą celu prowadzonych badań (tzw. preambułę), zapewnić o anonimowości całego przedsięwzięcia oraz podziękować za szczere wypełnienie ankiety.

Po wykonaniu wszystkich powyższych kroków ankieta jest już gotowa do przeprowadzenia. Potem pozostaje tylko opracowanie i zinterpretowanie uzyskanych wyników oraz pomyślna obrona pracy.

Obserwuj nas na facebook‚u

Sprawdź również nasz poprzedni artykuł jak wybrać temat pracy dyplomowej.

Leave a Reply:

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *